دکتر شاهرخ ایروانی

سندروم روده تحريك پذیر (IBS)

اختلالات روده

 

 

سندروم روده تحريك پذير حالتی است كه در آن حركات غير ارادی روده ها كم يا زياد شده و نظم طبيعی خود را از دست مي دهد. اين حالت با استرس روحی شديدتر می‌شود و سبب بروز دل درد و علائم گوارشی ديگر می شود. نام های ديگر اين سندرم عبارتند از كوليت عصبی، كوليت فانكشنال، كوليت موكوسی و آی بی اس (IBS) می‌باشد. حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد مردم جامعه دچار اين سندرم می باشند.

 

علت سندرم روده تحريك پذير چيست؟

در اين سندرم ماهيچه های صاف روده ها گاهی بطور غير طبيعی انقباضهای طولانی و شديدتر از معمول پيدا می كنند. گاهی اين انقباضات نابهنگام می باشند. علت اختلال انقباض ماهيچه ها مشخص نيست. با استرس روحی اين اختلال شديدتر می‌شود. هيچگونه ژن در اين رابطه كشف نشده است. بيش از ده درصد مردم جامعه گرفتار اين سندرم می باشند و زنان ۳ تا ۵ برابر مردان دچار اين سندرم می شوند. بيماران معمولا جوان يا ميانسال هستند و علائم آنها معمولا سالها ادامه می يابد بدون اينكه عارضه خطرناكی متوجه بيمار شود. حدود ۸۰ درصد بيماران مبتلا به سندرم روده تحريك پذير، اختلالات خفيف روحی دارند و هنگام استرس های روحی علائم روده ای شديد می شود.

 

علائم روده تحريك پذير چيست؟

تغييرات اجابت مزاج بصورت اسهال غير خوني و يا يبوست متناوب است.

دل درد كه با استرس بيشتر مي شود. اين دل درد معمولا آنقدر شديد نيست كه مانع انجام كارهای روزمره بيمار شود. محل آن در همه شكم بخصوص در اطراف ناف است. وقتی دل درد شديدتر است معمولا اختلال اجابت مزاج بصورت تكرر دفعات دفع و باريك بودن مدفوع و شل شدن آن و دفع موكوس (مواد خلط مانن) نيز وجود دارد. با اجابت مزاج دل درد موقتا قدری كمتر می شود و گاهی بيمار بعد از غذا خوردن مجبور به رفتن براي دفع مدفوع می شود.

 

درمان سندرم روده تحریک پذیر

هدف از درمان سندرم روده تحریک پذیر بهبود علایم و شدت آن است، وگرنه درمان کاملی برای آن وجود ندارد. برای بعضی از افراد این درمان شامل تغییر در رژیم غذایی می شود. مصرف بیشتر فیبرها و کاهش مصرف محرک ها همچون کافئین از جمله تغییرات رژیم غذایی می باشند. کاهش اضطراب نیز یکی دیگر از راههای مفید درمان می باشد. انواع درمان هایی که برای حل مشکل سندرم روده تحریک پذیر استفاده می شوند، شامل:

استفاده از داروهای آنتی کلی نرژیک (Anticholinergic) برای کاهش درد و آرام کردن ماهیچه های روده.

استفاده از داروهای ضد گاز (Antiflatulents) برای کاهش گاز روده ها.

استفاده از داروهای ضد اسهال، برای کاهش و توقف اسهال.

استفاده از مکمل های حاوی فیبر، برای کمک به درمان یبوست و اسهال.

استفاده از داروهای ضدافسردگی، برای کاهش درد و یا درمان افسردگی ناشی از سندرم روده تحریک پذیر.

 

در خیلی از موارد تغییرات ساده در رژیم غذایی و سبک زندگی می تواند برای درمان سندرم روده تحریک پذیر مفید باشد. توجه کنید که استفاده از این درمان سریع نبوده و مدتی طول می کشد تا بدن به این نوع از درمان عادت نماید. انواع تغییرات و درمان های خانگی شامل:

افزایش تدریجی میزان فیبر موجود در غذا ( در بعضی افراد بهتر است فیبر خوراکی را کاهش دهند و از انواع مکمل های حاوی فیبر استفاده نمایند)

غذاها را در وعده های غذایی کوچک تر و تعداد وعده های بیشتر میل نمایید.

در صورتیکه بدن شما با لاکتوز مشکل دارد بجای شیر از ماست استفاده کنید. میزان فرآورده های شیری را کاهش داده و بهمراه سایر غذاها مصرف نمایید. بعضی اوقات نیاز به قطع مصرف لبنیات می باشد. در این شرایط حتما به یک متخصص تغذیه برای مشورت درباره جایگزین محصولات لبنی مراجعه نمایید.

میزان مصرف مایعات را افزایش دهید، بهترین منبع مایعات آب می باشد.

مرتبا ورزش نمایید، ورزش به بهبود افسردگی و استرس کمک کرده، همچنین برای بهبود سندرم روده تحریک پذیر هم مناسب است.

مصرف نعناع هم ممکن است، در کاهش شدت این بیماری مفید باشد.

پروبیوتیک یکی از باکتری های خوب است که در روده زندگی کرده و یافت می شود و در بعضی از خوراکی ها همچون ماست و محصولات لبنی یافت می شود. افزایش میزان پروبیوتیک در رژیم غذایی هم ممکن است به کاهش شدت بیماری سندرم روده تحریک پذیر کمک نماید.

 

 

عوارض سندرم روده تحريك پذير چيست؟

سندرم روده تحريك پذير با اينكه سالهای سال بيمار را اذيت میكند ولی عارضه خطرناكی ندارد. اين سندرم شخص را مستعد سرطان روده نمی كند و هيچگاه به كوايت اولسراتيو تبديل نمی شود. تنگی روده هم هرگز ايجاد نمی شود. گاهی بعلت يبوست شديد و طولاني بيمار دچار بواسير يا شقاق می شود. شايان ذكر است كه بيماران مبتلا به سندرم تحريك پذير مصونيت خاصی نسبت به بيماريهای ديگر گوارشی ندارد و از اين نظر مانند افراد سالم جامعه اند.

 

پزشك چگونه سندرم روده تحريك پذيررا تشخيص می دهد؟

بيشترين قسمت تشخيص با شرح حال و معاينه بيمار صورت ميگيرد. آزمايشهای مختلف خون و مدفوع در اين سندرم نرمال هستند. آزمايش خاصی وجود ندارد كه وجود اين سندرم را ثابت كند.

بيشتر افراد نياز به اندوسكوپی ندارند ولى در افراد بالاتر از ۴۰ سال بايد سرطان روده بزرگ رد شود، لذا انجام كولونوسكوپی يا عكس روده بزرگ ضروری است. در افراد كمتر از ۴۰ سال، كولونوسكوپی و عكس برداری از روده ها جهت تاييد يا رد بيماريهای ديگر مثلا كوليت اولسراتيو يا كرون انجام می گيرد. چون بيماری كمبود لاكتاز هم علائمی مانند علائم اين بيماری ايجاد می كند، لذا به همه بيماران توصيه می‌شود ۳ هفته از مصرف شير و غذاهای محتوی لاكتوز خودداری كنند و سپس اين مواد غذايی را بخورند تا چنانچه كمبود لاكتاز وجود داشته باشد تشخيص داده شود.