علل ابتلا سرطان کبد
سرطان کبد یا هپاتیک به دلیل ترکیبی از عوامل محیطی و ژنتیکی ایجاد میشود. درک این علل میتواند به شناسایی افراد در معرض خطر و اجرای تدابیر پیشگیرانه کمک کند.
علل محیطی
عوامل محیطی نقش قابل توجهی در توسعه سرطان کبد دارند، از جمله:
- عفونتهای مزمن هپاتیت:
- عفونتهای بلندمدت با ویروس هپاتیت B (HBV) و ویروس هپاتیت C (HCV) از علل اصلی سرطان کبد در سراسر جهان هستند. این ویروسها باعث التهاب و آسیب مزمن به سلولهای کبدی میشوند و خطر ابتلا به سرطان را افزایش میدهند.
- قرارگیری در معرض آفلاتوکسینها:
- آفلاتوکسینها مواد سمی هستند که توسط کپکهایی که بر روی غلات و آجیل ذخیرهشده بهصورت نامناسب رشد میکنند، تولید میشوند. مصرف غذاهای آلوده به آفلاتوکسینها میتواند به سلولهای کبدی آسیب برساند و خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد.
- مصرف الکل:
- مصرف بیش از حد الکل در طولانیمدت میتواند به سیروز، وضعیتی که در آن بافت سالم کبد با بافت اسکار جایگزین میشود، منجر شده و خطر سرطان کبد را بهشدت افزایش دهد.
- بیماری کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) :
- مرتبط با چاقی و دیابت، NAFLD میتواند به سیروز پیشرفت کند و احتمال سرطان کبد را افزایش دهد.
- قرارگیری در معرض مواد سرطانزا:
- برخی مواد شیمیایی مانند آرسنیک در آب آشامیدنی و وینیل کلراید که در فرآیندهای صنعتی استفاده میشوند، خطر ابتلا به سرطان کبد را افزایش میدهند.
- سیگار کشیدن:
- مصرف دخانیات با افزایش خطر سرطان کبد، بهویژه در افرادی که دیگر عوامل خطر مانند عفونتهای هپاتیت دارند، مرتبط است.
- چاقی و سندرم متابولیک:
- چاقی و شرایط مرتبط مانند مقاومت به انسولین به آسیب کبدی کمک کرده و خطر سرطان را افزایش میدهند.
علل ژنتیکی
عوامل ژنتیکی نیز در توسعه سرطان کبد نقش دارند. این عوامل شامل:
- جهشهای ژنتیکی ارثی:
- برخی شرایط ارثی مانند هموکروماتوز (تجمع بیش از حد آهن) و بیماری ویلسون (تجمع بیش از حد مس) میتوانند به آسیب کبدی منجر شده و خطر سرطان را افزایش دهند.
- جهشهای ژنتیکی اکتسابی:
- جهش در ژنهای خاص مانند TP53 (یک ژن سرکوبکننده تومور) و CTNNB1 (مرتبط با سیگنالدهی سلولی) در سرطان کبد شایع است. این جهشها میتوانند ناشی از عوامل محیطی مانند آفلاتوکسینها یا عفونتهای مزمن هپاتیت باشند.
- سابقه خانوادگی:
- سابقه خانوادگی سرطان کبد ممکن است نشاندهنده تمایل ژنتیکی به این بیماری باشد، اگرچه عوامل محیطی نیز اغلب نقش دارند.
- تغییرات اپیژنتیک:
- تغییرات در بیان ژنها بدون تغییر در توالی DNA، که اغلب توسط عوامل محیطی ایجاد میشوند، میتوانند به توسعه سرطان کبد کمک کنند.
تعامل بین عوامل محیطی و ژنتیکی
در بسیاری از موارد، سرطان کبد نتیجه تعامل میان قرارگیری در معرض عوامل محیطی و زمینه ژنتیکی است. به عنوان مثال، افرادی که عفونتهای مزمن هپاتیت دارند و همزمان در معرض آفلاتوکسینها قرار گرفته یا سابقه خانوادگی سرطان کبد دارند، بهطور قابل توجهی در معرض خطر بیشتری قرار دارند.